‘Ik was laatst bij een BBQ van mijn buurt, en zoals dat hoort maak je dan onder het genot van een stokbroodje met kruidenboter een praatje met mensen die je zelden ziet, of waar je normaal gesproken slechts naar glimlacht tijdens het voorbijgaan. Het makkelijkste onderwerp om dan aan te snijden is voor iedereen werk en studie.

En natuurlijk kreeg ik van de achter-achterbuurvrouw de onvermijdelijke vraag: ‘Zeg Sanne, wat studeer jij eigenlijk?’.
Zodra ik die vraag krijg, weet ik al dat er een ongemakkelijk gesprek aan gaat komen. Ik studeer namelijk Interculturele Communicatie.’

‘Voor de meeste mensen klinkt dit interessant, maar ook heel ingewikkeld. Want wat moet je je daar nou bij voorstellen?
Mijn standaard antwoord is inmiddels: ‘iets met stereotypes, cultuur en identiteit en hoe dit werkt in organisaties en media enzo.’ Omdat ik voor mijn stage bij Coloured Glasses van YFU Nederland onder andere workshops moet geven over interculturele communicatie op middelbare scholen, lijkt het me tijd dat ik de inhoud en het doel van mijn studie inmiddels in duidelijke taal uit moet kunnen leggen.

Natuurlijk is het voor de hand liggend om bij Interculturele Communicatie een uitleg te geven in de richting van ‘communicatie tussen mensen met verschillende culturen’, maar hoewel dit waar is, heeft het op die manier nog weinig betekenis. Het is misschien makkelijker om uit te leggen hoe dit werkt in de praktijk. Ik heb het afgelopen jaar namelijk niet alleen veel loze begrippen uit mijn hoofd gestampt, tentamens en verslagen gemaakt, maar ook mezelf leren kennen. Niet op een vage spirituele ‘wie-ben-ik-manier’, maar meer de manier waarop ik denk over mijn cultuur en identiteit, wat dit betekent, en vooral de manier waarop ik denk over ándere mensen en culturen.’

‘Sad but true: bijna iedereen heeft vooroordelen, en nóg verdrietiger: bijna niemand heeft hier erg in. Men heeft niet alleen vooroordelen over abstracte dingen zoals religies, culturen of talen, maar ook (en vooral) over de mensen die je in de bus ziet, degene die langskomt met de collecte, de kassajuffrouw of het nieuwe gezin dat bij je in de straat komt wonen.’

Deze stereotypes zijn er omdat je ‘hokjes’ nodig hebt om mensen in te plaatsen, want het is voor je brein onmogelijk om alle nieuwe mensen en indrukken los te beoordelen. Hoewel dit ‘in hokjes delen’ in principe dus geen slecht iets is, leidt het vaak tot vooroordelen. Hierbij ga je er al automatisch van uit dat iemand die je in een hokje deelt, sowieso hetzelfde is als alle anderen in dat hokje. En dit is jammer, want zoals we weten heeft niet iedereen van een bepaalde groep dezelfde karaktertrek. Zo zijn veel Nederlanders lang en blond, maar lang niet iedereen.
Veel studenten houden van bier drinken en uitgaan, maar niet allemaal, veel mannen kunnen geen twee dingen tegelijk, maar niet allemaal.’

‘Op deze manier klinkt het heel logisch, maar in de praktijk gebeurt het vaak dat we mensen in categorieën delen en hen automatisch ook het bijbehorende kenmerk geven zonder het te beseffen.Tijdens mijn studie heb ik geleerd dat de enige manier om tot ‘interculturele communicatie’ te kunnen komen, iemand pas te beoordelen nadat ik diegene heb leren kennen. Een eerste indruk zit er namelijk vaak helemaal naast. Openstaan voor mensen met een andere achtergrond of cultuur dan jij, proberen zo min mogelijk te oordelen op voorhand en vooral je bewust zijn van de stereotypes die jij hebt over een cultuur of groep zijn het allerbelangrijkst. Maar dit is makkelijker gezegd dan gedaan, want ook al zou ik heel graag willen van niet, ik heb nog vaak mezelf erop betrapt dat ik mijn oordeel al klaar had over iemand die ik niet ken.’

‘Zo zat ik de eerste dag naar stage in de trein toen er een wat oudere vrouw instapte, slecht ter been en met een hoofddoek om.
Natuurlijk ging ze naast mij zitten en ik was al intern aan het balen en had mijn oordeel klaar: moslima, oud, kan misschien niet zo goed Nederlands en laag opgeleid. Pas toen ze een wetenschappelijk artikel uit haar tas haalde en ging corrigeren, besefte ik me dat ik niks weet over deze vrouw en te snel had geoordeeld. Misschien doet ze wel een PhD, of is ze op latere leeftijd begonnen met studeren want heeft ze eerder nooit de kans gekregen. Misschien werd ze geïnspireerd door haar (klein)kinderen of vindt ze het gewoon heel interessant. Wat het ook is, ik hoop dat ze het haalt.’

Sanne van Veghel (22) woont in Utrecht en is afgestudeerd aan de Universiteit van Utrecht met de studie Interculturele Communicatie. Momenteel is ze als vrijwilliger actief voor het Coloured Glasses project in Nederland en geeft ze als facilitator workshops aan middelbare scholen door heel Nederland.